Geld, macht en de allerarmsten. Reactie op de films getoond door Oxfam Novib tijdens IDFA

De afgelopen drie dagen bezocht ik de drie films tijdens de IDFA, uit de selectie van Oxfam Novib. Oxfam Novib, samen met de Oxfams wereldwijd zijn dit jaar gestart met de campagne GROW, om de fundamentele problemen van honger door extreme armoede aan het licht te brengen, en hoe we kunnen verzekeren dat ondanks een groeiende wereldbevolking onze planeet de wereldbevolking kan voeden ook in de toekomst. Onderdeel van deze campagne is het onderzoek naar landroof, waar Oxfam Novib zeer gedegen onderzoek in uitvoert. In het kader van deze campagne waren de drie films uitgekozen:

• The Four Horsemen
• Raising Resistance
• Bitter Seeds

Van de Four Horsemen heb ik al eerder een review geschreven, zie vorige blog.

Raising resistance behandelde de gevolgen van de grote soja producenten op de kleine boeren in Paraguay. De grote boeren, veelal afkomstig uit Brazilië, maken gebruik van genetisch gemanipuleerde soja. Dit betekent dat deze soja als enige plant bestand is tegen round-up, dat in principe alle planten dood. Dit gif waait over naar de omringende boeren, die zo hun oogst verliezen dat hier niet tegen bestand is. Deze boeren zijn steeds sterker in opstand aan het komen, maar de regering doet niets om hun rechten te beschermen, ondanks het feit dat hun rechten officieel zijn erkend door de regering. De macht van het grote geld zegevierd hier tegen de rechten van de lokale boeren, die vaak van hun land zijn verdreven door de soja boeren. Feit: Nederland is de grootste importeur van soja in de wereld naast China. Voor de productie van soja is 32000km2 landbouwgrond in gebruik in Zuid-Amerika, een oppervlak bijna ter grootte van heel Nederland. Alleen voor soja. Soja wordt gebruikt voor veevoer (het meest voor varkens, daarna kippen en runderen). Soja zit in de meerderheid van alle voedselproducten. Soja wordt gebruikt voor biobrandstof. De soja, zoals een van de kleine boeren opmerkte, een bom. Oerwouden worden rap verwijderd, daarin levende volken verdreven, lokale boeren van hun land gezet, omdat de soja zoveel oplevert voor de economie. En wij dragen daar allen aan bij. Het levert een situatie waar de spanningen tussen de lokale boeren en de grote internationale soja boeren steeds groter wordt, met alle mogelijke gevolgen die hieruit kunnen onstaan.

De tweede film, Bitter Seeds, richtte zich op India. In India heeft het amerikaanse bedrijf Monsanto katoenzaden geintroduceerd die een veel hogere opbrengst kunnen opleveren dan de traditionele zaden. Ook werd beloofd dat deze zaden niet gevoelig zijn voor ziekten. In India is men overgestapt op deze zaden. Deze zaden moeten ieder jaar gekocht worden, omdat deze planten zelf geen vruchtbare zaden opleveren. Deze zaden zijn duur. Maar naast de zaden moeten pesticiden en kunstmest worden aangeschaft. De planten worden steeds gevoeliger voor ziekten, en blijken veel gevoeliger voor wisselingen in de regenval. De oplopende kosten en tegenvallende oogsten leid ertoe dat de boeren diep in de schulden komen, tot de situatie zo hopeloos wordt dat de boeren zelfmoord plegen. De oude zaden zijn veelal niet meer voorhanden, en Monsanto geeft geen krimp om de situatie te verbeteren en ontkent iedere verantwoordelijkheid voor de schrijnende situatie. Ondertussen loopt het geld binnen bij Monsanto. De film werd getoond door de dochter van een boer die zijn eigen leven had genomen. Ze interviewde de boeren die in vergelijkbare situatie verkeerden.

Deze films maken maar weer eens heel duidelijk hoe de macht van het geld de levens kan verwoesten van de mensen aan de onderlaag van de economie. Hiervoor zijn wij allen verantwoordelijk. Wij gebruiken de soja, de katoen, en vele andere producten die uit de hele wereld komen. Met zijn allen dragen we verantwoordelijkheid voor de gevolgen hiervan. Hoe meer we bewust en kritisch zijn van de producten die we consumeren, het beleid van de bedrijven die dit leveren etc. hoe beter we deze misstanden kunnen voorkomen. Daar is gigantisch veel werk voor te doen, en het is nu tijd dat actie ondernomen wordt. De GROW campagne van Oxfam is een goed begin, het kopen van fairtrade producten ook. Maar er zijn nog meer mogelijkheden. Gebruik je stem, spreek bedrijven en regeringen aan, stel kritische vragen, en steun de onderzoeken zoals van Oxfam Novib.

Eerste actie na de films van mijn kant, deze brief aan de Braziliaanse justitie en ambassade, in navolging op dit bericht:

"Dear Dr. Cardozo,

I am writing to express my feelings of shock and outrage, learning of the brutal murder of Nísio Gomes, a Guarani shaman on 18 November. This is brutal act of barbarism which should not happen in this modern age. Therefore I strongly urge that justice will prevail against the murderers and that all measures are taken to prevent such acts if unimaginable violence against the Guarani.

I also urge that measures are taken to give rights to landownership to the Guarani, robbed of their land and living in too small reservations to sustain themselves. The level of civilisation of a country is not measured by the wealth of the rich and powerful, but by the welfare of all, particularly those with little or no power. In that regard, Brazil is acting shamefully poor. A country where cattle rangers and soy planters can terrorize and evict people like the Guarani is not worthy of being called civilized. I strongly hope you recognize the gravity of this situation, and do anything in power to make the necessary steps which will ensure the safety and prosperity of the Guarani.

Best regards,

Jeroen Zuiderwijk"

Brieven als deze hebben een groot effect, zoals bewezen door acties o.a. door Amnesty International, Survival International. Onrecht gebeurt vaak door dat het onzichtbaar blijft. Wanneer de wereld toekijkt, worden ineens veel veranderingen wel mogelijk.

Four horsemen, IDFA

Vanavond was de voorstelling van de documentaire "Four horsemen" tijdens de IDFA, de eerste van de 3 films geselecteerd door Oxfam Novib. Tijd voor een kort blogje!

Voor wie niet zoveel bezig is met de wereldeconomie zullen de onderwerpen in deze documentaire waarschijnlijk nogal als een verassing komen en je behoorlijk pessimistisch maken. Persoonlijk heb ik eigenlijk weinig nieuws gezien dat ik al niet eerder wist. En ik weet ook genoeg om te beseffen dat wat hier getoond werd nog slechts het tipje van de ijsberg is. Het huidig economisch systeem is met recht FUBAR te noemen, zwaar instabiel, met geld dat totaal niet in verhouding staat tot de werkelijke waarde. Voor wie de film niet hebben gezien, ik zal het niet nu in detail beschrijven. Daarvoor raad ik aan de film te gaan kijken. Een ding om goed in gedachte te houden hierbij is dat de documentaire was wel enorm gericht op de VS. Wij maken er weer ons eigen potje van hier, op een vergelijkbare maar ook weer eigen unieke wijze.

Een heel duidelijk punt waar ik het niet mee eens was is eigenlijk dat waar de titel zelf uitkomt (Four horsemen - of the apocalypse). Het feit wordt gesuggereerd dat door de fouten in het economische systeem we aan het afstevenen zijn op het einde van een beschaving, zoals vele beschavingen voor ons. In ieder geval wordt die suggestie sterk gewekt in het begin van de film. Er zijn veel punten in onze huidige economie die een aanzienlijke economische degradatie zeer waarschijnlijk maken, maar die extreme rampspoed visie deel ik niet. En ik ben dan best nog wel een heel sterke pessimist (maar dan wel een die veel te koppig is daaraan toe te geven!).

Wat ik eigenlijk wel heel interessant vind is dat de grote fundamentele fouten in de economie werden belicht door belangrijke economen. Het feit dat in die wereld toch ook nog een redelijk aantal mensen zitten die het snappen, en die uit durven spreken hiertegen dat geeft eigenlijk best wel hoop. Had ik eerlijk gezegd niet verwacht, en dacht dat het alleen maar graaiers waren. Wat ik wel miste is uitleg wie die mensen nou eigenlijk zijn, en wat hun positie/invloed is hierin.

Kort samengevat, zeker een aanrader, maar bekijk hem met zeer een kritisch oog, en slik zeker niet alles als waarheid. Maar dat is eigenlijk met iedere dergelijke documentaire. Mocht je al vrij goed op de hoogte zijn van maatschappelijke, economische problemen in de grote lijnen, dan zal het niet zoveel nieuws brengen. Maar dan alsnog een interessante geheugenverfrisser!

101 voor CO-2 compensatie

Belangrijk met CO2 compensatie is onderscheid te maken tussen korte termijn CO2 en lange termijn CO2 circulatie:

 

Korte termijn: bijv. bomen worden gekapt, verbrand, en vormen CO2 in de lucht. Compensatie: plant bomen, die nemen CO2 weer terug. 

 

Lange termijn: fossiele brandstof (olie, aardgas, steenkool etc.). Dit heeft honderden miljoenen jaren gekost om in de aarde opgeslagen te worden (steenkool bijvoorbeeld tussen ong. 360-300 miljoen jaar geleden). Herstel hiervan duurt ook miljoenen jaren, bijvoorbeeld door een boom die sterft, begraven wordt en fossiel wordt. Dit gaat heel langzaam, en maar hele kleine hoeveelheden koolstof gaan op die manier terug de grond in.

 

Enige oplossing als je je verbruik van fossiele brandstof wilt compenseren, is voorkomen dat ergens anders onnodig fossiele brandstof wordt verbruikt. Bedenk wel, dit is geen herstel, maar één kwaad compenseren door een ander kwaad te voorkomen. 

 

Er zijn verschillende compensaties te koop. Er is er voor zo ver ik het weet maar één die echt compenseert en dat is de "Golden Standard" (zie meer informatie). Bijvoorbeeld CO2 tijdelijk opslaan in bomen om verbranding van fossiele brandstof te compenseren is geen compensatie, want de CO2 blijft in circulatie.

Sommige projecten verbruiken zelfs indirect veel fossiele brandstoffen, en werken daardoor juist averechts. De golden standard is de enige die hier voldoende op let, maar natuurlijk nog steeds geen 100% garantie.

 

Maar eigenlijk is CO2 compensatie alleen maar mogelijk doordat makkelijk te voorkomen verbruik van fossiele brandstoffen niet wordt voorkomen. Dit zou eigenlijk plaats moeten vinden ongeacht wat degene doet die wil compenseren. Eigenlijk is er maar een echte oplossing, en dat is zo snel mogelijk stoppen met verbruik van fossiele brandstoffen, en overschakelen op duurzame energiebronnen.

Boontjes deel 2

Mijn vorige blog was geschreven om de lezers te laten nadenken over onder andere het feit dat wij hier voedsel eten uit gebieden waar hongersnood heerst, en het verspillen van voedsel.

Vandaag zat ik peultjes te eten, en dat leverde weer wat "food for thought", of is dat "thought for food"?

Anyway, zie bovenstaande peultjes. Waar komen deze vandaan? Nee, niet uit Kenya. Na het schrijven van mijn laatste blog, heb ik in mijn moestuin op mijn dakterras in hartje Leiden hier en daar wat peultjes gezaaid. Rap groeien die zeg! In slechts een maand van gezaaid tot eerste oogst peultjes. Ik zie nu waarom die zo in trek zijn in gebieden waar natte seizoenen maar kort duren. En ze zijn nog super lekker en voedzaam ook.

Terug naar Kenya (en de hoorn van Afrika). Het zal weinig mensen inmiddels ontgaan zijn dat Giro 555 op volle toeren draait om geld binnen te halen voor Giro 555. Ik heb daar ook een paar avonden vrijwilligerswerk voor gedaan, en dan zie je alle kritiek en redenen voorbij komen om maar niet te doneren. Bodemloze put, wordt nooit wat dat Afrika, overbevolking, natuurlijk gevolg etc. etc. Maar wat verfrissend om dan ineens zien dat de Kenyanen zelf ook geld aan het inzamelen zijn om de landgenoten en vluchtelingen uit Somalië getroffen door hongersnood te steunen: http://www.kenyansforkenya.org/
Het is in verhouding tot de totale benodigde hulp en de internationaal al ingezamelde hulp maar een kleine hoeveelheid. Maar het geeft wel een interessant signaal: dat Afrika opweg is zichzelf te kunnen gaan steunen in geval van nood en dat ook wil doen. Dat wil niet zeggen dat dit niet al eerder het geval was, maar hier komt dat wel duidelijk naar voren. De economie in Afrika groeit sterk, maar het zal nog een tijd duren voor de economie door heel Afrika sterk genoeg is om zichzelf te kunnen wapenen tegen hongersnood, of andere rampen, zoals wij in Nederland ons kunnen beschermen tegen overstromingen. Maar tot die tijd komt, zal ik bij nood te hulp schieten, en in ontwikkeling blijven investeren.

Oh ja, en wokken met superverse peultjes en andere groenten van eigen dakterras is ook erg aan te raden!

Eet smakelijk :)

P.s. niet te vergeten: ik kan geen oordeel vellen over of eten van peultjes uit Kenya goed of slecht is (zie voor en tegen argumenten in mijn vorige blog).

Wat is er hier mis?

Jaren geleden toen ik nog klein was (ongeveer):

Mam: "Jeroen, eet je boontjes op."
Ik: "Nee, ik hoef niet meer"
Mam: "De hongerige kinderen in Afrika zouden er een moord voor doen"
Ik: "Stuur ze dan maar naar Afrika"

Klinkt vast bekend. Afrika, dat is heeeeeel ver weg. Wat heb ik daar nou mee te maken? Boontjes daarnaar sturen, dat is onzin natuurlijk. Dat is zo ver, dat kan natuurlijk helemaal niet. Dat dacht ik toen.

Fast forward 25-30 jaar. Er is nu in oost Afrika de ernstigste droogte in 60 jaar. In Kenia, Somalië, Ethiopië, dreigt er een zich een ernstige hongersnood te ontwikkelen. Mensen slaan al op de vlucht, en de Samenwerkende Hulporganisaties hebben de noodklok geluid en giro 555 geopend om het allerergste scenario te beperken, voor zo ver dat mogelijk is.

Maar wat ligt er hier nu in de supermarkten:

Heh? Kenia!? Er is daar een ernstig te kort aan voedsel, en ze sturen hun boontjes naar ons?

Ja dus. Kort geleden was ik me hier al van bewust door de film "Smakelijk eten". Kenia kent namelijk droge gebieden en gebieden waar rivieren voor voldoende water zorgen om veel gewassen te telen. Maar deze gewassen hebben water nodig uit de rivieren. Die rivieren passeren stroomafwaarts de droge gebieden, waar zij de vitale levensader vormen waar bijv. veeboeren hun vee kunnen laten drinken. In de documentaire vertelden zij hoe de rivier(en) tegenwoordig veel eerder droogvallen, er veel veesterfte is, terwijl stroomopwaarts de boontjes nog steeds gewoon water krijgen. In de documentaire werd ook een westerse boer bezocht die daar ook boontjes teelt voor de export.

Is dit allemaal het werk van slechte westerlingen die Kenia gewetenloos leegroven? Nee, ten eerste, Kenianen doen dit ook. Export is ook belangrijk. Het levert geld op, dat geïnvesteerd kan worden in verhoging van de efficiëntie, waardoor met minder veel meer voedsel geteeld kan worden. Zo was bijvoorbeeld te zien hoe waterbesparende druppel systemen ervoor zorgden dat zo min mogelijk water uit de rivier nodig was.

Maar het kromme blijft wel, wij hebben volop Keniaans voedsel op tafel, terwijl ze daar in het zelfde land aan het verhongeren zijn. De belangrijkste reden is simpel: wij kunnen het betalen. Als de voedsel prijs daar verdubbeld, liggen wij daar niet echt wakker van. Maar als in normale tijden al het grootste deel van je inkomen naar voedsel gaat, dan lijd je dus honger als de oogsten mislukken en de voedselprijzen stijgen. Wij betalen wel wat meer voor onze boontjes.

Dus, de volgende keer als je boontjes eet, en geen trek meer hebt, dan heb je hier iets om over na te denken voor je ze in de prullenbak gooit.

N.b. zojuist heeft Oxfam Novib de campagne "We eat Africa" gestart, onderdeel van de wereldwijde "Grow" campagne van Oxfam's wereldwijd om onrechtvaardigheden in het voedselsysteem te onderzoeken en tot het licht te brengen. Houd deze in de gaten, en sluit je ook aan!

Reizen en de wereld (echt) verbeteren?

Voor het eerst in jaren heb ik geen vaste reisplannen dit jaar. Dus nu ben ik sterk aan het nadenken wat ik met mijn vrije dagen gaat doen. Ik heb mijzelf al jaren weerhouden van lange afstandreizen, gezien de huidige behoefte om de wereld rond te reizen een enorme druk legt op onze planeet. Ik kan dat aan mijzelf niet verantwoorden, dus tot dusver ben ik relatief dicht bij huis gebleven.

Maar de laatste tijd ben ik sterk betrokken bij ontwikkelingshulp. Ik ben Doener, vrijwilliger bij Oxfam Novib, en ik doneer zo'n beetje alles wat ik maandelijks overhoud, alles om onrechtvaardigheid te bestrijden en armoede en andere ellende de wereld uit te helpen. Maar ik heb totaal geen "feeling" met de mensen waar het allemaal om gaat. Ik mis de persoonlijke band, ervaringen die veel mensen motiveren om te werken aan een betere wereld. Mijn motivatie is meer uit rationele overwegingen, gezond boerenverstand. Dat is in principe meer dan genoeg om mij te motiveren, maar er blijft mij een gevoel bekruipen dat ik geen goede beslissingen kan maken over zaken zonder uberhaupt de mensen en culturen te kennen waar ik mijzelf voor inzet. Ook al laat ik de inhoudelijke beslissingen voornamelijk over aan de mensen die er echt verstand van hebben, zoals de medewerkers van Oxfam Novib, toch zou ik graag persoonlijke ervaringen op doen die mij helpen de juiste weg te vinden, en mijn inzet effectiever te maken. Vandaar een sterke wens tot reizen en mensen ontmoeten waar het allemaal om draait, om hun kant van het verhaal persoonlijk te kunnen leren.

Welnu, ik heb genoeg budget, dus ik kan dit alles persoonlijk makkelijk betalen. Dus ik ben niet afhankelijk van sponsoren, donateurs etc. Dat scheelt. Maar, aangezien ik wat ik niet uitgeef zowiezo gebruik als donaties, komt het eigenlijk op hetzelfde neer. Zo zou ik wel een dure reis naar Afrika kunnen ondernemen, en daar een paar weken een school ruimte bouwen of zoiets. Maar dat kunnen ze zelf ook evengoed, mits de middelen beschikbaar zijn. Dit soort dingen financieren vanuit hier is veel effectiever.Daarnaast pompt zo'n reis ook nog eens tonnen CO2 in de lucht (tenzij ik er een paar maanden voor uittrek, en met een zeilbootje gaat), draag ik extra bij aan de verslechtering van het klimaat voor Afrika (CO2 compensatie helpt wat, mits een echt goed systeem steunt, maar het blijft een aflaat). Alles opgeteld schiet dat dus totaal niet op, en is de wereld er al gauw veel slechter aan toe dan wanneer ik gewoon thuis zou blijven.

Centraal staat in ieder geval dat ik in dit geheel impact op de wereld centraal stel, en mijn eigenbelang ondergeschikt beschouw. Ondanks mijn sterke verlangen meer van de wereld te zien, ben ik sterk genoeg om dit dan toch niet te doen, en de wereld vanuit hier zo positief mogelijk te beinvloeden. Maar ik ben open voor suggesties. Om maar aan te geven waar mijn interesses liggen: effecten van ontwikkelingshulp in praktijk vastleggen, slachtoffers van onrecht te spreken en hun woord mee te nemen, of heel anders: bedreigde inheemse volken bezoeken om te leren hoe ik mij nog beter kan inzetten om hun rechten te beschermen. Wie ideeën heeft, ik hoor ze graag.