Het zal de meesten niet ontgaan zijn, dat vlak na de hongersnood in de Hoorn van Afrika, nu de Sahel vlak erna aan de beurt is. Aanhoudende droogtes, conflicten etc. zorgen voor een te kort aan voedselproductie en voorraden waardoor er voor miljoenen mensen de hongersnood eraan komt, tenzij er hulp komt.
Persoonlijk help ik graag waar nodig om leed te voorkomen. Als ik geld vrij kan maken levens te redden dan doe ik dat. Directe voedselhulp geeft hulp op korte termijn, maar wat ook mensen helpt op lange termijn: ondervoeding lijdt o.a. tot slechte groei en gezondheidsproblemen die op latere leeftijd ook nog zijn effect hebben. Daarnaast is iemand die lijdt aan ondervoeding niet in staat om de arbeid te leveren dat nodig is om voedsel te produceren voor de toekomst, laat staan om maatregelen te nemen om de voedselzekerheid te vergroten.
Maar, al sinds ik als kind acties tegen hongernood heb meegemaakt, rees bij mij altijd de vraag: door mensenlevens te redden groeit de bevolking sneller. En als de bevolking blijft groeien, is iedere vorm van hulp dan eigenlijk niet een uitstel tot hongersnood uiteindelijk volledig onvermijdelijk wordt?
Bevolkingsgroei is een bijzonder moeilijk onderwerp. Je kunt niemand vertellen dat ze geen kinderen mogen nemen. Het krijgen van kinderen is een van de belangrijkste basisrechten, waarover ieder individu zelf moet kunnen beslissen. Daarnaast is in veel gebieden geboortebeperking altijd vanwege religieuze redenen streng verboden. Andere redenen zijn culturele redenen: wie veel kinderen heeft heeft een hoog aanzien in de maatschappij. En waar geen pensioensysteem bestaat, ben je volledig afhankelijk van je kinderen op oudere leeftijd om te overleven.
Desondanks, de wereldbevolking blijft toenemen. De aardbol wordt niet groter, en heeft een maximale capaciteit aan voedselproductie. Die capaciteit is nog niet bereikt, en als al het voedsel gelijkmatig verdeelt zou zijn, zou iedereen nu iig makkelijk voldoende te eten hebben. Maar, de productiviteit van gebieden verschilt drastisch. Nederland is door het klimaat, het vlakke landschap, en de vruchtbare grond aangevoerd door de geschiedenis heen een van de meest vruchtbare locaties op aarde. Dit is de reden waarom weinig arbeid nodig is om voldoende voedsel te produceren, en wij veel arbeidscapaciteit over hebben om extra rijkdom te vergaren. Landen in de Sahel zijn droog, en veel minder vruchtbaar. En dit verergert zich door o.a. de klimaatsverandering. Juist hier is de grootste bevolkingsgroei ter wereld. In Niger, een van de getroffen landen, is de bevolking gegroeid van ca 3 miljoen in 1960, naar 15 miljoen nu. Dat is 5 keer het aantal mensen dat in hetzelfde gebied moet overleven. Als deze groei voortzet, dan zijn dat zo'n 30 miljoen mensen in 2025, 60 miljoen in 2047 120 miljoen in 2069, 240 miljoen in 2091 etc., een verdubbeling ong. iedere 22 jaar.
Toch hoor je hier vrijwel niets over bevolkingsgroei tijdens de bestrijding/het voorkomen van hongersnood. Zelfs zo weinig, dat ik er pas naar ging kijken toen het toevallig even ter sprake kwam tijdens een discussie op de Praat Mee site van Oxfam Novib. Maar hongersnood is het natuurlijke gevolg van een te grote bevolking ten opzichte van het beschikbare voedsel. In de natuur vind dit met regelmaat plaats, groeit de hoeveelheid voedsel, dan groeit de populatie dieren die daar afhankelijk van is, daalt de hoeveelheid voedsel, dan daalt ook de dierenpopulatie door sterfte door gebrek aan voedsel. Maar dat betekend dat in een land als Niger, waar gemiddeld per gezin ruim 7 kinderen er worden geboren, er gemiddeld 5 om zouden komen van de honger, alleen om op die wijze de bevolkingsgroei te stabiliseren als het aantal geboortes niet afneemt. Dat is een hongernoodramp zijn van vele factoren verschikkelijker dan alles wat we ooit hebben meegemaakt. En dat continu. Dat is dus een verschrikkelijk potentieel toekomstbeeld, wat ten alle tijden voorkomen moet worden.
Maar het is een moeilijk onderwerp om te bespreken. Zo is "overbevolking" een onderwerp dat een broeiplaats is voor conflicten, discriminatie, mensenrechtenschendingen etc. en daarom een zeer gevaarlijk onderwerp. Het wordt daarom ook het liefst niet overgepraat. Maar of het besproken wordt of niet, hongersnood zal niet verdwijnen en alleen maar toenemen als het aantal mensen dat gevoed moet worden blijft stijgen.
Hoe kun je zoiets voorkomen? Moet je daar wel iets aan doen van buitenaf, of kan dat alleen vanuit de individuele mensen zelf komen? Iedere vorm van beinvloeding van buitenaf kan direct worden gezien als een aanval op geloof, culturele waarden en het basisrecht om kinderen te krijgen worden gezien. Daarnaast hebben we hier ook nog steeds te maken met een bevolkingsgroei, ook al is de groei een stuk afgeremd is die nog steeds aanwezig. Maar wie kiest hier om minder of geen kinderen te krijgen om deze redenen? Hoe kunnen we dat dan aan anderen overbrengen?
Inmiddels schijnt gezinsplanning wel steeds meer bespreekbaar te worden in landen als bijv. Niger. Zogenaamde spacing tussen het krijgen van kinderen is al geen taboe meer. Al is het alleen maar om o.a. moedersterfte te beperken, door te kunnen aansterken tussen geboortes. Het besef groeit ook dat met een kleiner gezin, het makkelijker is om aan voldoende voeding te komen. Nu is het zo dat er al veel mensen, met name vrouwen zijn de graag gebruik maken van geboortebeperkingsmiddelen, maar hiertoe geen toegang hebben. Dit kan zijn doordat het gewoon te duur is, of dat het gewoon niet te koop is. Er zijn steeds meer organisaties die hierin helpen, door bijvoorbeeld het verstrekken van vrouwencondooms. Dit is alleen totaal geen populair onderwerp voor donateurs in vergelijking tot bijvoorbeeld het verstrekken van van voedelpakketten. Maar het is wel iets waar wij met onze financieële middelen iets kunnen betekenen.
Het bespreekbaar worden van gezinsplanning zal er mogelijk toe lijden dat het aantal geboortes zal dalen, en de groei zal afnemen. Maar het feit blijft wel dat dit nog lang gaat duren. En een lagere groei is nog geen stabilisatie en zal dus een toename van problemen vertragen en niet direct stoppen. Maar wat kunnen we anders dan het afwachten? Het zal uiteindelijk moeten komen uit de eigen beslissingen door ieder individu.
Maar het betekent wel dat we met name hier zowiezo veel efficienter moeten gaan leven dan we nu doen, om uberhaupt al met het huidige aantal mensen op lange termijn te kunnen overleven, laat staan met een grotere bevolking in de toekomst. We verbruiken veel meer dan dat er per persoon gemiddeld beschikbaar is op deze planeet, en veel ervan voor onnodige luxe en verspilling. Het besef zal moeten groeien dat voedsel, energie en materialen leven zijn. Overmatig gebruik betekent automatisch tekort elders.
Een positieve kant is dat we vandaag de dag met meer mensen buiten de armoede leven op deze planeet dan ooit te voren. Het aantal mensen dat leeft in armoede daalt, terwijl het totale aantal mensen toeneemt. En er is door betere verdeling nog veel meer mogelijk. De ruwweg 1 miljard mensen die nu ondervoed zijn kunnen makkelijk genoeg te eten krijgen door een rechtvaardigere verdeling. Op bevolkingsgroei elders hebben we misschien weinig invloed, maar een rechtvaardigere verdeling hebben we zelf in de hand.
